تبلیغات
مطلب نوین - سنگ هایى كه از «طلا»ى خالص هم گران ترند!
نویسنده :پندار
تاریخ:سه شنبه 1 آبان 1386-01:10 ب.ظ
نوع مطلب : هوا و فضا 
سنگ هایى كه از «طلا»ى خالص هم گران ترند!

استیو آرنولد یك شكارچى شهاب سنگ است . در این تصویر، او را همراه با شهاب سنگ 700كیلویى اش كه در كانزاس (ایالات متحده ) یافته

است ، می بینید

سنگ هایى كه از «طلا»ى خالص هم گران ترند!

 

دراطراف ماسنگ هاى بسیارىوجود داردكه مابه این سو وآن سوپرتابشان می كنیم .اماشاید آن سنگ به ظاهربی ارزش ، گوهرى گران بها باشد كه خود را به شما رسانیده است !

وقتی تكه سنگى كه وارد جومی شود آن قدربزرگ باشد كه تمام آن در اثر اصطكاک نسوزد،بخشى از آن به زمین می رسد وبه صورت سنگى سوخته به نظرمی آید كه به آن «شهاب سنگ»گفته می شود. این اجرام تاریخ منظومه شمسی را همراه خود دارند. شهاب سنگ هابرحسب تركیبشان ،به سه دسته «آهنى»، «سنگى»»و «آهنى-سنگی »تقسیم بندى می شوند. به دلیل اهمیت علمى آنها، یكى از فعالیت هاى اخترشناسان آماتور پیدا كردن شهاب سنگها است . شهاب سنگها آن قدر باارزش هستندكه قیمت بعضى از آنها (نوع ماه یا مریخى) از طلاى خالص هم وزن خودشان بیشتر است !


یافتن شهاب سنگ هاى سنگی مشكل تر است ،چون خیلى شبیه به سنگ هاىزمینی هستند.نوع آهنى-سنگی نیزكمیاب است : در آنها سنگ وفلزبا هم مخلوط شده اند.شهاب سنگ هاى آهنی عمدتا از آهن ونیكل تشكیل شده وبسیاركم درمعرض هوازدگى قرارمی گیرند: بنابراین احتمال پیداكردنشان بیشتر است .براى شهاب سنگ فرقى نمی كند كه دركجاسقوط كند، احتمال فرود آنها درهرجاى كره زمین یكسان است .گفته می شود كه درهركیلومترمربع ازسطح زمین درهرمیلیون سال ،حداقل یك شهاب سنگ سقوط می كند.اماجست وجوگران به نكاتی توجه می كنند تابخت خود رابراى یافتن آنها،افزایش دهند.شهاب سنگ هابه خصوص نوع آهنی به دلیل سوختن ، سیاه وبراق هستند. جست وجوگران مناطقی را براى این كار انتخاب می كنند كه كمتردچارتغییرشده باشند وسطح آنهاداراىسطحی روشن وخالى ازسنگ هاىسیاه زمینی باشد،چون در این ممورت احتمال رخ نمایی شهاب سنگ زیاد است . به همین دلیل بسیارى از كشف ها درقطب جنوب انجام شده است . در این مناطق جست وجوگران حرفه اى با بالگرد در ارتفاع پایین پروازمی كنند و با دوربین هاىخود سطح یخ ها را نظاره می كنند تا سنگ سیاهى را ببینند.

پس یكى از مهم ترین شرایط یك شهاب سنگ ، سیاه بودن است . سپس باید آن را بررسى كرد. چون شهاب سنگ دچار سوختگى شدید شده است معمولا داراى لبه تیز و برنده نیست . اگر در سطح آن آثار سوختگى و حفره هاى ناشى از آن باشد،احتمال شهاب سنگ بودن آن بیشتر

می شود. در مقایسه با سنگ هاى

زمینى،این اجرام آسمانی كمتردچار

زنگ وهوازدگی می شوند ومی توان

درنگاه اول ، به این تفاوت ظاهرى پى

برد. معمولا شهاب سنگ ها چگال تر

از سنگ هاى مشابه زمینى هستند.

بیشتر شهاب سنگ ها (مخصوصا

نوع آهنى) داراى خواص مغناطیسى

هستند، بنابراین همیشه با خود یك

آهن ربا داشته باشید. اگر سنگى كه

شما پیدا كردید خواص ذكر شده را

داشته باشد، احتمالا شهاب سنگ

است ولى نظرقطعى را آزمایش هاى

دقیق نمونه بردارىوطیف سنجی می تواند اعلام كند. اگرسنگ شما ازاین آزمایش هاسربلند بیرون آمد، آن گاه شما گنجینه اى گرانبها دارید كه پس از میلیاردها سال و پیمودن میلیون ها كیلومتر، به دستتان رسیده است ! سن شهاب سنگ ها

در زندگى هر شهاب سنگ چهار دوره زمانى مجزا وجود دارد:

1. سن زمینى: یعنى مدت زمانى كه بر سطح زمین گذرانده است .

2. سن تابش پرتوهاى كیهانى: مدت زمانى كه با صورت شهاب واره ، در مدارى با دور خورشید قرار داشته است .

3. سن پیدایش : مدت زمانى كه از آخرین تغییر عمده دماى شهاب سنگ می گذرد.

3. سن ماقبل پیدایش : فاصله زمانى میان تشكیل عناصرشیمیایى در ستاره ها تا به كار رفتن این عناصر در اجرامى كه شهاب واره ها را پدید آورده اند.

در ادامه ، هریک از این چهاردوره را مفصل ترمرورمی كنیم .

سن زمینى

منظورمدت زمانی است كه ازسقوط شهاب سنگ برسطح زمین می گذرد.براىشهاب سنگ هایی كه سقوط آنهامشاهده شده است ، این زمان به دقت معلوم است . اما سن زمینى شهاب سنگ هایى كه بعدها پیدا می شوند، در ابتدا معلوم نیست . شهاب واره هاهنگامی كه درمدارشان به دورخورشید می گردند،درمعرض بمباران پرتوهاى كیهانی هستند. این پرتوهاپیش از آن كه درعمق شهاب واره به دام بیفتند، در واكنش با اتم هاى پیكره آن ایزوتوپ هاى گوناگونى می آفرینند كه برخى از آنها ناپایدارند وپس ازگذشت چند سال به عناصرسبك ترمتلاشی می شوند.جوزمین پس ازسقوط شهاب سنگ ، آن رادرمقابل پرتوهاى كیهانى محافظت می كند. بنابراین ایزوتوءهاىناپایدار موجود، شروع به متلاشى شدن می كنند، بی آن كه پرتوهاى كیهانى، جانشین آنها را فراهم كنند. ما با بررسى شهاب سنگ هایى كه سقوط آنها به طور مستقیم مشاهده شده اند، مقادیر معمول این ایزوتوپها را در شهاب سنگ هاى تازه می بینیم . شهاب سنگ هایى كه بعدها پیدا می شوند و سقوط آنها را كسى ندیده است ،مقداركمتری ازاین ایزوتوپ هاخواهند داشت .اختلاف فراوانی ایزوتوپ هادراین دونوع شهاب سنگ ،مدت زمانى را كه ازسقوط شهاب سنگ گذشته معلوم می كند. تاریخ نگارىبا «كربن 13»یكى ازروش هایى است كه درتعیین سن زمینى شهاب سنگ هابه كارمی رود.عموما سن زمینی شهاب سنگ هاازچند ده تاچند هزارسال است ،امابسیارى ازشهاب سنگ هاى قطب جنوب بیش از 50هزارسال میش فرود آمده اند.

سن تابش موتوهاى كیهانى

دومین سن هر شهاب سنگ ، دوره اى است كه طى آن به عنوان جرمى كوچك ، در مدارى به دور خورشید می گردد. پرتوهاىكیهانی بابرخى اتم هاى هرتكه سنگ یاتوده آهن-نیكل كه درفضا قراردارد، واكنش انجام می دهند. این واكنش هاىهسته اى، اتم هاىثانویه اىپدید می آورد كه به مرورزمان برتعداد آنها افزوده می شود. مقداراین اتم هاى ثانویه (یا ایزوتوپ ها) به تركیب شیمیایى شهاب سنگ و مدتى كه در معرض پرتوهاى كیهانى بوده ، بستگى دارد. اندازه تغیرى فراوانى گاز نئون ، نشان می دهد كه سن تابش پرتوهاى كیهانى براى شهاب سنگ هاى سنگى، از چند میلیون تا چند ده میلیون سال است . ظاهرا در فضا فقط تعداد كمى از شهاب سنچ هاى سنچى براى بیش از 30میلیون سال از خطر تخریب بر اثر خردشدچى در امان می مانند. شهاب سنگ هاى آهنى از این نظر خوش اقبال ترند، زیرا به مراتب سخت ترند و اندازه گیریها نشان می دهند كه دست كم به مدت یك میلیارد سال به شكل اجرامى چند مترى در فضا دوام آورده اند.

سن پیدایش

منظور مدت زمانى است كه از آخرین تغییرعمده دماى زیاد شهاب سنگ می گذرد. مثلا سن میدایش كندریت هاى بازالتى (نوعى شهاب سنگ)، مدت زمانى است كه آنها پس از تبلور از حالت مذاب ، گذرانده اند. كندریت ها ابتدا داغ بودند و اندكى پس ازپیدایش ، دوباره به حالت جامد متبلور شدند. توضیح مختصرى در مورد روش تعیین سن میدایش ، به این شرح است :

مىدانیم كه عنصر رادیواكتیو (پرتوزایى) مانند اورانیوم ، با سرعت ثابتى به سرب تبدیل می شود و سرعت تلاشى آن نوعى «ساعت » پرتوزا پدید می آورد. در این روش . نمونه هایى از چند شهاب سنگ هم خانواده یا دانه هایى از یك شهاب سنگ را به كار می برند. مقادیر اورانیوم و سرب را در هر نمونه تعیین میكنند وبا استفاده از آن ،نسبت سربى كه ازتلاش طبیعى اورانیوم حاصل شده ، محاسبه می شود. ازروى این نسبت می توان حساب كرد چه مدت اززمانى كه شهاب سنگ ها داغ بوده اند گذشته است ؟ یعنى چند وقت ازهنگامی كه اتم هاى اورانیوم وسرب می وانستند آزادانه میان دو كانى مجاور هم ، یا دو شهاب سنگ متفاوت سنگى، حركت كنند می گذرد. سن ماقبل پیدایش

تقریبا تمام عناصر، به جز هیدروژ ن و هلیوم ، در دل گونه هاى مختلف ستاره ها پدید آمده اند. این موضوع نه تنها دربارهشهاب سنگ ها، بلكه درمورد هر آنچه در زمین یافت می شود و از جمله بدن خود ما، صادق است .

سن ماقبل پیدایش براى هر عنصر، فاصله زمانى میان پیدایش آن در یك ستاره تا شركت آن در

تشكیل سیارات یا شهاب سنگ ها است . بسیارى از شهاب سنگ هاى سنگى، محصولات حاصل از شكافت پلوتونیوم را در خود دارند.

پلوتونیوم عنصر ناپایدارى است كه به سرعت متلاشى می شود و نیمه عمر آن فقط 82میلیون

سال است ،درحالی كه اورانیوم 238نیمه عمرىبرابر3900میلیون سال دارد.(نیمه عمرهرعنصرعبارت

ازمدت زمانى است كه طى آن نصف تعداد اولیه یك عنصرپرتوزابه عناصردیگرواپاشیده می شود.)

به سبب نیمه عمركوتاه پلوتونیوم ، تمام پلوتونیوم آغازینی كه درهنگام پیدامش منظومه شمسی وجود

داشت تا 3میلیارد سال پیش متلاشی شد. ازآن هنگام نه درزمین ونه دركل منظومه شمسی پلوتونیوم

با منشا طبیعى وجود ندارد. اندازه گیرى محصولات حاصل از تلاشى پلوتونیوم در شهاب سنگ ها

حكایت از آن دارد كه سن ما قبل پیدایش پوتونیوم حدود 190میلیون سال است . یعنى خود پلوتونیوم

اولیه تنها حدود 190میلیون سال پیش از پیدایش خورشید و سیارات در یک ستاره پدید آمده است .

بخشى از عناصر شیمیایى در زمانى كه به شكل گیرى سیارات نزدیك تر است ، پدید آمده اند.

شواهد تازه حاكى از آن است كه برخى اجرام سیاره اى توسط نوعى آلومینیوم پرتوزا ذوب

شده بودند. این ایزوتوپ آلومینیوم بسیارناپایداراست ومی باید كمتراز5میلیون سال پیش ازتولد سیارات ، در یک ستاره به وجود آمده باشد. به این ترتیب ، عناصرشیمیایى مختلف در شناخت مراحل جنینى منظومه شمسى به ما یارى می رسانند. پرتوزایى درشهاب سنگ هابه مراتب ازسنگ هاىزمینى كه ازنظر اورانیوم وتوریوم غنی ترند، كمتر است . به همین سبب براى سنجش پرتوزایى شهاب سنگ ها، به ابزارهاى فوق العاده دقیقى نیاز است .

 

به نقل از مجله عزیز « دانشمند »

این شهاب سنك در سال 1997 وارد جو زمین شد و پس از آن كه 13 دوربین فیلبردارى مستقل مسیر حركت آن را ثبت كردند، روى این خودروى بداقبال سقوط كرد! این شهاب سنك كه درخشان تر از ماه كامل بود، مدت 30 ثانیا در آسمان بود و پس از گذر از آسمان چندین ایالت آمریكا، سرانجام در نیویورك

سقوط كرد